Θεραπευτικές προσεγγίσεις

•        Εφαρμοσμένη Συμπεριφορική Ανάλυση (Applied Behavior Analysis): Πολλές και διαφορετικές μορφές συμπεριφορικών παρεμβάσεων έχουν αναπτυχθεί για παιδιά με αυτισμό, οι περισσότερες είναι βασισμένες στις αρχές της Εφαρμοσμένης Συμπεριφορικής Ανάλυσης (Applied Behavior Analysis- ABA). Η προσέγγιση αυτή περιλαμβάνει θεραπευτές  οι οποίοι εργάζονται εντατικά σε εξατομικευμένη βάση για περίπου 20-40 ώρες την εβδομάδα με τα παιδιά. Τα παιδιά διδάσκονται δεξιότητες με απλούς τρόπους, βήμα- βήμα. Τα μαθήματα συνήθως ξεκινούν με τυπικές δομημένες δράσεις, όπως για παράδειγμα να μάθουν να δείχνουν ένα χρώμα. Κάθε βήμα επιβραβεύεται. Όταν το βήμα καταχωρηθεί από το παιδί, μετά από κάποιο διάστημα, υπάρχει γενίκευση των δεξιοτήτων σε άλλες καταστάσεις και περιβάλλοντα. Τα προγράμματα ABA ξεκινούν από την προσχολική ηλικία. Οι γονείς ενθαρρύνονται να εκπαιδεύονται και οι ίδιοι στα προγράμματα ABA. Κατά τη διάρκεια των δεκαετιών 1960 και 1970 στις Η.Π.Α ο δρ. Irvan Lovaas συγκρότησε ένα πρόγραμμα βασισμένο στη συμπεριφορική ανάλυση. Το σύστημα θεραπείας του Lovaas, αφορά πτυχές της καθημερινής ζωής, του λόγου και της κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Το πρόγραμμα Lovaas ξεκινά να εφαρμόζεται σε παιδιά ηλικίας 2-4 ετών, τα οποία παρακολουθούν 40 ώρες δομημένης θεραπείας κάθε βδομάδα από εκπαιδευτικούς θεραπευτές, σε ατομική βάση, ενώ η θεραπεία συνεχίζεται στο σπίτι.
•   Θεραπεία της καθημερινής ζωής (Higashi): Η θεραπεία της καθημερινής ζωής επινοήθηκε από τον δρ. Kiyo Kitahara στην Ιαπωνία. Η μέθοδος αυτή είναι ολιστική, δηλαδή το παιδί ως ολότητα εκπαιδεύεται, χωρίς να εστιάζει μόνο στις δυσκολίες του. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει δεξιότητες σε πράγματα της καθημερινότητας, κοινωνικές δεξιότητες και ασκήσεις ενδυνάμωσης δεξιοτήτων. Περιλαμβάνει επίσης ακαδημαϊκές δραστηριότητες, εκμάθηση μουσικών οργάνων, θεραπεία μέσω τέχνης.
•   Θεραπεία ολοκληρωτικής ακρόασης: Η μέθοδος Berard AIT (Berard Auditory Integration Training) περιλαμβάνει την ακρόαση μουσικής η οποία έχει τροποποιηθεί έτσι ώστε διαφορετικές συχνότητες ήχου να παράγονται με τυχαίο τρόπο. Η μουσική παίζεται με σταθερή ένταση που είναι δυνατή αλλά όχι επώδυνη. Ο εκπαιδευόμενος ακούει τη μουσική από ακουστικά για μισή ώρα, δύο φορές την ημέρα, για δέκα μέρες. Άλλες τεχνικές που περιλαμβάνουν ακουστική παρέμβαση είναι η Tomatis,  το Πρόγραμμα Ακουστικής και το SAMONAS.
•   Θεραπεία με σφιχταγκάλιασμα: Συνοπτικά η θεραπεία περιλαμβάνει τα εξής βήματα: Η μητέρα κρατά κοντά στο σώμα της το παιδί. Τα αυτιστικά παιδιά ίσως να αντιδράσουν ή να αντισταθούν. Η μητέρα συνεχίζει να κρατά το παιδί σφιχτά στη αγκαλιά και επιδιώκει να έχει βλεμματική επαφή με αυτό. Εάν το παιδί αντιδρά βίαια (φωνάζει από θυμό και φόβο, δαγκώνει, φτύνει, χτυπά) η μητέρα δεν εγκαταλείπει αλλά συνεχίζει το σφιχταγκάλιασμα έως το παιδί να χαλαρώσει. Προσαρμόζει το σώμα της στο δικό του, το σταθεροποιεί, το κοιτάζει στα μάτια, χαϊδεύει το πρόσωπο του με τα χέρια και κάπου- κάπου του μιλά. Το σφιχταγκάλιασμα διαρκεί περίπου μια ώρα, μπορεί να γίνει στο σπίτι για μια φορά την ημέρα και κάθε φορά όταν το παιδί φαίνεται να μην είναι χαρούμενο.
•  Παρέμβαση Ανάπτυξης Σχέσεων (Relationship Development Intervention- RDI):  Η τεχνική αφορά την ανάπτυξη σχέσεων με το οικογενειακό και το φιλικό περιβάλλον.
• Φυσιοθεραπεία: Η θεραπεία αυτή αφορά κυρίως τις περιπτώσεις των παιδιών που έχουν κινητικές δυσκολίες στην αδρή και λεπτή κινητικότητα.
• Λογοθεραπεία: Υπάρχουν προγράμματα λογοθεραπείας που λειτουργούν 1-2 ώρες την βδομάδα. Μπορούν να συνδυαστούν με άλλες θεραπείες στο σχολείο και στο σπίτι. Η μέθοδος PECS μπορεί να χρησιμοποιηθεί παράλληλα. Οι λογοθεραπευτές μπορεί να δουλεύουν με ένα άτομο ή με μικρές ομάδες ή μπορούν να λειτουργούν ως σύμβουλοι σε άλλους θεραπευτές. Προτείνουν τεχνικές και παιχνίδια για να βοηθήσουν στη βελτίωση των ακουστικών ικανοτήτων και στην κατανόηση της γλώσσας του σώματος. Επιπλέον σκοπός των προγραμμάτων τους είναι η βελτίωση της οπτικής επαφής και η κατανόηση των αλλαγών στον τόνο της φωνής και στην έκφραση του προσώπου, όταν αλλάζει το νόημα της πρότασης.

Διαφορές Αυτισμού- Παιδικής Αποδιοργανωτικής Διαταραχής (ΠΑΔ)

Αυτισμός	Παιδική Αποδιοργανωτική Διαταραχή (ΠΑΔ)
Το παιδί από την αρχή της γέννησης του δεν αναπτύσσεται σωστά	Το παιδί εξελίσσεται φυσιολογικά τα 2 πρώτα χρόνια της ζωής του
Στον αυτισμό δεν παρατηρείται καμία επιβράδυνση του ορθού και της κύστης	Παρατηρείται εμφανής παλινδρόμηση σε ορισμένους τομείς ανάπτυξης όπως ο έλεγχος του ορθού και της κύστης

Διαφορές Αυτισμού- Διαταραχής Rett

Αυτισμός	Διαταραχή Rett
Ο αυτισμός είναι 4-5 φορές πιο συχνός στα αγόρια	Εμφανίζεται αποκλειστικά και μόνο στα κορίτσια
Ο αυτισμός δεν εμφανίζει καμία βιολογική-νευρολογική επιβάρυνση όπως αυτές στη Διαταραχή Rett	Επιβράδυνση της αύξησης της κεφαλής στις ηλικίες 5-48 μηνών Απώλεια κεκτημένων δεξιοτήτων του χεριού στις ηλικίες 5-30 μηνών Παροδική συρρίκνωση των κοινωνικών συναλλαγών Κακός συντονισμός στο βάδισμα και στις κινήσεις του κορμιού

Διαφορές Αυτισμού-Asperger

Αυτισμός	Σύνδρομο Asperger
Παιδιά με αυτισμό παρουσιάζουν σε μεγάλο ποσοστό καθυστέρηση στη γνωστική ανάπτυξη	Παιδιά με σύνδρομο Asperger παρουσιάζουν ιδιαίτερες ικανότητες σε ειδικούς τομείς
Παιδιά με αυτισμό παρουσιάζουν σε μεγάλο ποσοστό απουσία ή καθυστέρηση λόγου	Παιδιά με σύνδρομο Asperger έχουν ως κύριο πρόβλημα την ανικανότητα να ξεκινήσουν και να διαχειριστούν μία συζήτηση
Παιδιά με αυτισμό αναγνωρίζονται σε μικρή ηλικία	Παιδιά με σύνδρομο Asperger δεν αναγνωρίζονται πολλές φορές πριν από  την ηλικία των 7 χρόνων, όταν το παιδί ξεκινά το σχολείο

Βασικές διαφορές Αυτισμού, Σχιζοφρένειας και Νοητικής Καθυστέρησης

Αυτισμός	Σχιζοφρένεια	Νοητική Καθυστέρηση
Σταθερή κλινική εικόνα	Ασταθής κλινική εικόνα με υφέσεις και υποτροπές
Έλλειψη ή καθυστέρηση στον λόγο Αποφυγή της επικοινωνίας	Ευχέρεια λόγου	Προσπάθεια για επικοινωνία
Διαφορές στην ανάπτυξη δεξιοτήτων		Καθυστέρηση στον ίδιο βαθμό σε όλες τις βασικές δεξιότητες
Δεν ανταποκρίνονται στην φαρμακευτική αγωγή Συγγενείς καταβολές στους τομείς γλωσσικών και κοινωνικών διαταραχών	Ανταποκρίνονται στην φαρμακευτική αγωγή Συγγενείς καταβολές ψυχικών νόσων

Διαγνωστικά κριτήρια του αυτισμού

  Η διάγνωση του αυτισμού μέχρι και σήμερα γίνεται βάσει των χαρακτηριστικών της συμπεριφοράς του παιδιού και όχι βάσει ιατρικών εξετάσεων, παρότι είναι ευρέως αποδεκτό ότι τα αίτια του αυτισμού οφείλονται σε οργανικούς και όχι περιβαλλοντικούς παράγοντες. Σύμφωνα με το DSM- IV μπορούμε να κατατάξουμε τα κριτήρια του αυτισμού στις εξής κατηγορίες: της κοινωνικής συμπεριφοράς, της επικοινωνίας και της αποκλίνουσας συμπεριφοράς. Προκειμένου να να διαγνωστεί αυτισμός χρειάζεται να συναθροιστεί το σύνολο έξι ή περισσοτέρων "σημείων" από τις τρεις κατηγορίες που προαναφέρθηκαν. Συγκεκριμένα, απαραίτητη είναι η παρουσία τουλάχιστον δύο "σημείων" από την πρώτη κατηγορία και ενός τουλάχιστον "σημείου" από τη δεύτερη και την τρίτη κατηγορία.


  Συγκεκριμένα τα διαγνωστικά κριτήρια για την Αυτιστική Διαταραχή κατά το DSM- IV(1994)

   Α.Για την διάγνωση της αυτιστικής διαταραχής  πρέπει να υπάρχουν έξι ή περισσότερα από τα παρακάτω στοιχεία, εκ των οποίων δύο τουλάχιστον να σχετίζονται με Διαταραγμένη Κοινωνική Συμπεριφορά, ένα τουλάχιστον με Περιορισμένα Ενδιαφέροντα και Επαναληπτική ή Στερεότυπη Συμπεριφορά.

  1.Διαταραγμένη Κοινωνική Συμπεριφορά
Έκπτωση στην κοινωνική συμπεριφορά που εκδηλώνεται με τουλάχιστον δύο από τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:
  α)την καταφανή έκπτωση στην εξωλεκτική συμπεριφορά, όπως είναι η βλεμματική επαφή, οι εκφράσεις του προσώπου, οι στάσεις του σώματος και οι χειρονομίες που ρυθμίζουν κοινωνικές συναλλαγές
  β)την αποτυχία στην ανάπτυξη σχέσεων με συνομηλίκους, όπως αναμένεται από άτομα της ηλικίας τους
  γ)τη μη αναζήτηση είτε απολαύσεων και ενδιαφερόντων με άλλα άτομα είτε κοινοποίησης επιτευγμάτων (π.χ αποφεύγουν να επιδείξουν σε άλλους αντικείμενα που τους ενδιαφέρουν)
  δ)την έλλειψη της κοινωνικής και συναισθηματικής αμοιβαιότητας

   2.Διαταραγμένη Επικοινωνία
Ποιοτική έκπτωση στην επικοινωνία που εκδηλώνεται με ένα τουλάχιστον από τα παρακάτω σημεία:
  α)καθυστερημένη ή ανύπαρκτη ομιλία( που δεν συνοδεύεται από προσπάθεια αναπλήρωσης μέσω εναλλακτικών τρόπων επικοινωνίας, όπως χειρονομίες και παντομίμα)
  β)σε άτομα με επαρκή ομιλία, καταφανής έκπτωση στην ικανότητα έναρξης ή διατήρησης συνομιλιών με άλλους ανθρώπους
  γ)χρήση στερεότυπου, επαναληπτικού και με άλλες ιδιομορφίες λόγου
  δ)απουσία ποικίλου και αυθόρμητου παιχνιδιού και παιχνιδιού με παίξιμο ρόλων, ανάλογα με το αναπτυξιακό επίπεδο του παιδιού

  3.Περιορισμένα Ενδιαφέροντα και Επαναληπτική ή Στερεότυπη Συμπεριφορά
Τα περιορισμένα, επαναληπτικά και στερεότυπα σχήματα συμπεριφοράς, ενδιαφερόντων και δραστηριοτήτων εκδηλώνονται με ένα τουλάχιστον από τα παρακάτω:
  α)ενασχόληση με ένα ή περιορισμένου αριθμού στερεότυπα πρότυπα που συρρικνώνουν τα ενδιαφέροντα και που θεωρούνται και μη φυσιολογικά ως προς την ένταση και την εστίαση
  β)εμφανώς άκαμπτη εμμονή σε συγκεκριμένες και  μη λειτουργικές συνήθειες ή τελετουργίες
  γ)στερεότυποι και επαναληπτικοί κινητικοί μαννερισμοί (π.χ χτύπημα και τρίψιμο χεριών και δαχτύλων, ή σύνθετες κινήσεις με συμμετοχή όλου του σώματος)
  δ)επίμονη ενασχόληση με τμήματα αντικειμένων(π.χ ρόδες αυτοκινήτων)

   Β.Καθυστέρηση ή μη φυσιολογική λειτουργία σε έναν από τους παρακάτω τομείς με έναρξη πριν την ηλικία των τριών ετών: 1)κοινωνικές συναλλαγές 2)λόγο, όπως χρησιμοποιείται στην κοινωνική επικοινωνία 3)συμβολικό ή επινοητικό παιχνίδι.

   Γ.Η διαταραχή δεν εξηγείται από την ύπαρξη  Διαταραχής Rett ή Παιδικής Αποδιοργανωτικής Διαταραχής.

Συμπτωματολογία του Αυτισμού

  Τη συμπτωματολογία του αυτισμού γενικά μπορούμε να την χωρίσουμε σε ελλείψεις και πλεονασμούς  της συμπεριφοράς. Οι ελλείψεις αφορούν κυρίως:

  Προσοχή

1. αποφυγή βλεμματικής επαφής
2. διάσπαση προσοχής
3. ελάχιστη ή υπερβολική ενασχόληση με ορισμένα αντικείμενα
4. εκδήλωση ανησυχίας

  Προφορικός λόγος

1. ηχολαλία
2. ακατάληπτη άρθρωση
3. ακατάλληλοι κυματισμοί της φωνής
4. ακατάλληλη ένταση της φωνής
5. ασυνάρτητος λόγος
6. επαναληπτικός λόγος

  Κοινωνικές και Συναισθηματικές Εκδηλώσεις

1. αποφυγή ή άρνηση σωματικής επαφής
2. αποφυγή ή άρνηση κοινωνικής επαφής/ επικοινωνίας
3. έλλειψη ενδιαφέροντος για συνομηλίκους
4. έλλειψη γενικά ενδιαφέροντος για τους ανθρώπους
5. έλλειψη πρωτοβουλίας και ανταπόκρισης σε κοινωνικές συναλλαγές
6. απάθεια σε ερεθίσματα που προκαλούν φόβο
7. υπερβολική αντίδραση φόβου σε ερεθίσματα που συνήθως δεν προκαλούν φοβική αντίδραση
8. απάθεια ή υπερβολική αντίδραση στον αποχωρισμό από τη μητέρα
9. απαθείς ή ανάρμοστες με το περιβάλλον συναισθηματικές εκφράσεις
10. έλλειψη ενσυναίσθησης

  Παιχνίδι

1. ιδιόρρυθμη χρήση παιχνιδιών
2. αποχή από συμβολικό ή αναπαραστατικό παιχνίδι
3. αποχή από δυαδικό ή ομαδικό παιχνίδι με συνομηλίκους
4. υπερβολική προσκόλληση σε ορισμένα παιχνίδια
5. ενδιαφέρον για πολύ περιορισμένο αριθμό παιχνιδιών

  Αισθητηριακή Επεξεργασία

1. ιδιόρρυθμη επεξεργασία οπτικών ερεθισμάτων (απλανές βλέμμα)
2. αδιαφορία ή υπερβολική αντίδραση σε ακουστικά ερεθίσματα (π.χ δεν αντιδρά σε ένα δυνατό κρότο, ενώ κλείνει τ' αυτιά του στο άκουσμα της ηλεκτρικής σκούπας)
3. αδιαφορία ή υπερβολική αντίδραση σε απτικά ερεθίσματα ( π.χ μένει απαθές σε πρόκληση πόνου, ενώ δεν ανέχεται το χάδι)
4. υπερευαισθησία σε ορισμένες γεύσεις ή οσμές

  Επιλεκτική Προσοχή σε Ορισμένα Χαρακτηριστικά των Ερεθισμάτων του Περιβάλλοντος ή Υπερεπιλεκτικότητα (Overselectivity)

  Έχει την τάση να εστιάζει την προσοχή σε μεμονωμένα χαρακτηριστικά των ερεθισμάτων του περιβάλλοντος, όπως στο χρώμα ή στο σχήμα, με αποτέλεσμα να επεξεργάζεται αποσπασματικά και όχι σφαιρικά. Η αποσπασματική ή υπερεπιλεκτική αυτή η επεξεργασία επιτείνει τη δυσκολία που έχει το άτομο με αυτισμό να διακρίνει και να αναγνωρίσει αντικείμενα ή σύμβολα και να γενικεύει τις δεξιότητες του με καινούρια ερεθίσματα και σε καινούριες συνθήκες. Για παράδειγμα, αν έχει μάθει να ονομάζει το πρόσωπο που απεικονίζει κάποια φωτογραφία, δεν το αναγνωρίζει παρά μόνο από τη συγκεκριμένη φωτογραφία. Δεν αντιλαμβάνεται ότι το πρόσωπο που απεικονίζεται σε διαφορετικές φωτογραφίες είναι το ίδιο. Αυτή η δυσκολία οφείλεται στην αποσπασματική παρατήρηση κάποιου στοιχείου ή στοιχείων της φωτογραφίας, όπως τα ρούχα του απεικονιζόμενου ή το τοπίο, αντί της σφαιρικής παρατήρησης όλων των χαρακτηριστικών του προσώπου που αποτελεί το κύριο ερέθισμα για την αναγνώριση προσώπων.

  Γνωσιακές Λειτουργίες

1. νοητική καθυστέρηση
2. ασταθής μάθηση
3. αναπτυξιακά χάσματα στους γνωσιακούς τομείς
4. μαθησιακή παλινδρόμηση

  Οι πλεονασμοί στη συμπεριφορά των ατόμων με αυτισμό σχετίζονται κυρίως με δυσπροσάρμοστες και στερεοτυπικές αντιδράσεις και μπορούν να ταξινομηθούν ως εξής:

  Διασπαστική Συμπεριφορά

1. κρίσεις θυμού
2. ανυπακοή
3. επιθετικότητα
4. αυτοτραυματισμοί

  Στερεοτυπικές αντιδράσεις

1. σε οπτικά ερεθίσματα( π.χ οπτική παρακολούθηση με μισόκλειστα μάτια, παρακολούθηση αντικειμένων κρατώντας και στρίβοντας τα σαν τη σβούρα)
2. στην ομιλία( π.χ ασυνάρτητοι ήχοι ή φράσεις κατ' εξακολούθηση)
3. στην οσμή( π.χ μυρίζει επίμονα τα αντικείμενα ή τους ανθρώπους)
4. στη γεύση( π.χ κρατά τροφές στο στόμα για πολλή ώρα)
5. στην αφή( π.χ τρίβει τα δάχτυλα μεταξύ τους)
6. στην κίνηση( π.χ κουνάει τα δάχτυλα, τα χέρια ή τα πόδια του για πολλή ώρα, σφίγγει τους μύες του)
7. τελετουργίες( π.χ τοποθετεί αντικείμενα σε ευθεία γραμμή)

  Ιδιαίτερες Ικανότητες

1. εξαιρετική ικανότητα απομνημόνευσης και παπαγαλίας
2. υψηλή αριθμητική ικανότητα
3. υπερλεξία (hyperlexia)
4. επιδεξιότητα σε παζλ και σε παιχνίδια με περίπλοκους μηχανισμούς